1 مهر 1359 ) دبیر كل، شورای امنیت ضمن مشورت با اعضا، اولین ) 1 در پی درخواست مكتوب 23 سپتامبر 1980
موضع گیری خود در مورد جنگ ایران و عراق را تحت عنوان بیانیه اعلام م یدارد و طی آن، نگرانی عمیق خود را از
گسترش احتمالی این برخورد( 8) ابراز داشته و از طرفین خواست از هرگونه اقدامی كه منجر به وخیم تر شدن اوضاع
می شود، خودداری نمایند و... اختلافات خود را از طریق راه های مسالم تآمیز حل و فصل كنند. همچنین از پیشنهاد و
) 9) كه از سوی دبیر كل برای پایان دادن به جنگ مطرح شده، حمایت كرد.( 10 )« مساعی جمیله » به كارگیری
3 مهر 1359 ) دبیر كل، در 26 و 28 سپتامبر ( 4 و 6 مهر)تشكیل ) شورای امنیت به دنبال تقاضای 25 سپتامبر 1980
جلسه داد و نخستین قطعنامه خود را به اتفاق آرا و در جلسه شماره 2248 ، تحت عنوان قطعنامه 479 به تصویب رساند.
این قطعنامه دارای 5 ماده بود و موضوع جنگ را تحت عنوان وضعیت میان ایران و عراق، مورد بررسی قرار داد. در
این قطعنامه، ضمن یادآوری تعهد كشورهای عضو به حل و فصل مسالم تآمیز اختلافات و عدم توسل به زور و
مسؤولیت شورای امنیت در حفظ صلح و امنیت بین المللی و با ابراز تأسف عمیق از وضعیت رو به گسترش بین ایران و
عراق، از طرفین خواست كه از به كار بردن بیشتر زور خودداری نموده و اختلاف خود را از طریق مسالمت آمیز حل
نماید و نیز، از هر گونه پیشنهاد مناسبی كه م یتواند منجر به صلح شود، استقبال كنند. همچنین از عموم كشورها تقاضا
كرد كه از هرگونه اقدامی كه منجر به تشدید منازعه م یشود، بپرهیزند. در ضمن، از كوششهای دبیر كل و مجددا از
برای حل وضعیت موجود بین ایران و عراق پشتیبانی كرد و از وی « مساعی جمیله » پیشنهادش در مورد به كارگیری
خواست نتایج اقدامات خود را ظرف مدت 48 ساعت به شورای امنیت گزارش دهد. در پایان جلسه، رییس تونسی
شورای امنیت،( 11 ) منازعه بین ایران و عراق را یك تهدید واقعی برای صلح و امنیت بی نالمللی قلمداد نمود.( 12 ) در
22 مهر تا 16 آبان 1359 ) شورای امنیت 5 جلسه دیگر در مورد جنگ تشكیل داد كه ) فاصله 15 تا 29 اكتبر 1980
هیچ یك منجر به صدور قطعنامه یا بیانی های نگردید .در جلسه 15 اكتبر، "سعدون حمادی" وزیر امور خارجه عراق و
در جلسه 17 اكتبر، محمدعلی رجایی، نخست وزیر وقت ایران( 13 )، به تفصیل، نقطه نظرات دولتهای خویش در مورد
ریشه های جنگ ایران و عراق را مطرح نمودند.( 14 ) سرانجام، شورای امنیت پس از بررسی های لازم در 5 نوامبر
14 آبان 1359 (بیانیه ای صادر كرد و از تلاشهای دبیر كل و پیشنهاد او مبنی بر تعیین و اعزام نماینده ای جهت ) 1980
مذاكره با دو دولت ایران و عراق حمایت كرد( 15 ) و از دبیر كل خواست نتیجه اقدامات خود را در این مورد، به
اطلاع شورای امنیت برساند .


14 آبان 1359 ) در یك سكوت سنگین فرو رفت تا سرانجام ) 2 شورای امنیت، پس از صدور بیانیه 5 نوامبر 1980
21 تیر 1361 ) در جلسه 2383 خود، قطعنامه 514 را درباره ( پس از 21 ماه و 15 روز، یعنی در 12 ژوئن 1982
جنگ صادر كرد.( 16 ) جلسه شورا به خواست كشور اردن و حمایت آمریكا تشكیل گردید( 17 ) و به اتفاق آرا،
( قطعنامه مزبور را به تصویب رساند. در این قطعنامه، ضمن ابراز نگرانی از ادامه وضعیت میان ایران و عراق،( 18
خسارات مادی و معنوی ناشی از آن، و تهدیدی را كه متوجه صلح كرده، یاد نموده است. از نكات جدیدی كه در این
14 آبان 1359 ) شورا و توجه به ( قطعنامه آمده است، م یتوان به یادآوری قطعنامه 479 و بیانیه 5 نوامبر 1980
كوششهای میانجی گری دبیر كل، جنبش عدم تعهد و سازمان كنفرانس اسلامی اشاره كرد و نیز خواستار آتش بس و
خاتمه فوری كلیه عملیات نظامی، عقب نشینی نیروها به مرزهای شناخته شده بین المللی، هماهنگی بین كوششهای
میانجی گری تحت نظارت دبیر كل برای حصول به یك راه حل جامع، عادلانه و شرافتمندانه متكی به اصول منشور ملل
متحد و اصول روابط بین المللی( 19 ) قابل قبول برای طرفین و پرهیز كلیه كشورها از اقدامات تشدید كننده منازعه
گردید و تصمیم خود مبنی بر اعزام گروهی از ناظران سازمان ملل متحد برای تأیید، تحكیم و نظارت بر آتش بس و
24 تیر 1361 ) رئیس شورای امنیت به نمایندگی از اعضا، ) عقب نشینی نیروها را اعلام كرد. در 15 ژوئیه 1982
بیانیه ای را منتشر ساخت و در آن، نگرانی شورای امنیت از عدم اجرای قطعنامه 514 را مطرح كرد و در ضمن،
خواستار حل مسالم تآمیز منازعه ایران و عراق شد. این بیانیه نیز مورد قبول ایران قرار نگرفت .متعاقب آن و بر
9 مهر 1361 ) نماینده عراق در سازمان ملل متحد، شورای امنیت تشكیل جلسه ) اساس تقاضای مورخ 1 اكتبر 1982
12 مهر 1361 ) برگزار شد، به اتفاق آرا به ) داد( 20 ) و قطعنامه 522 را در جلسه 2399 ، كه در 4 اكتبر 1982
تصویب رساند. در این قطعنامه همانند قطعنامه ها و بیانی ههای قبلی، ابتدا به ابراز تأسف از ادامه مناقشه و خسارات
سنگین انسانی و تهدیدی را كه این مناقشه متوجه صلح و امنیت بی نالمللی كرده و نیز، به تأیید و تأكید بر قطعنامه ها و
21 (پرداخت. آن گاه، خواستار آتش بس فوری و )( 24 تیر 1361 ) بیانیه های گذشته و گزارش 15 جولای 1982
خاتمه عملیات جنگی و بازگشت نیروهای نظامی به مرزهای شناخته شده بی نالمللی گردید و به صورت تلویحی از
اقدام عراق در پذیرش قطعنامه استقبال و از طرف دیگر؛ یعنی ایران خواست كه به اقدام مشابه دست زند.( 22 ) به
علاوه، شورا كه بر اجرای بدون تأخیر تصمیم خویش مبنی بر اعزام گروه ناظران سازمان ملل متحد و لزوم ادامه
كوشش های میانجی گرانه تأكید ورزید، مجددا از كشورها خواست از اقداماتی كه باعث طولانی شدن جنگ می شود،
پرهیز نمایند و زمینه تسهیل اجرای قطعنامه را فراهم آورند. نیز، از دبیر كل تقاضا كرد كه ظرف مدت 72 ساعت،
3
گزارش خود را در اجرای این قطعنامه تسلیم شورا كند. 3 رییس شورای امنیت در سال 1983 م / . 1363 ش. طی
صدور یك بیانیه جدید، درخواست آت شبس فوری، عقب نشینی نیروهای نظامی به مرزهای شناخته شده بین المللی و
حل و فصل صلح آمیز جنگ را از طرفین به عمل آورد. این بیانیه مطلب جدیدی نسبت به قطعنامه ها و بیانی ههای قبلی
شورای امنیت نداشت. شورای امنیت، متأثر از عملیاتهای موفقیت آمیز نیروهای مسلح ایران،( 23 ) برای صدور قطعنامه
9 آبان 1362 ) جلسه شماره 2493 خود را تشكیل داد و قطعنامه 540 را با 12 ( جدید( 24 ) در تاریخ 32 اكتبر 1983
رأی موافق و سه رأی ممتنع پاكستان، نیكاراگوئه و مالت، از تصویب گذراند.( 25 ) در این قطعنامه، مطابق شیوه قبلی
شورای امنیت، بر قطعنامه ها و بیانیه های گذشته شورا تأكید گردید. قطعنامه 540 حاوی نكات جدیدی چون محكوم
ساختن نقض حقوق انسانی و بشر دوستانه مغایر با كنوانسیونهای 1949 م / . 1328 ش. ژنو( 26 )، در خواست از ایران
و عراق به رعایت احترام به حق و آزادی كشتیرانی و بازرگانی در آبهای بی نالمللی و پرهیز از حمله به تأسیسات و
بنادر دور از ساحل، خودداری از هر گونه اقدامی كه صلح و امنیت دریایی منطقه به خطر می اندازد، بوده است .
4 در پی تأیید هیأت اعزامی سازمان ملل به منطقه درگیری ایران و عراق، مبنی بر كاربرد سلاح شیمیایی توسط
عراق، دبیر كل، گزارش هیأت را به شورای امنیت تحویل می دهد و شورا ضمن صدور بیانی های در 30 مارس 1984
10 فروردین 1363 (بدون ذكر نام كشور عراق، كاربرد سلاح شیمیایی را برای اولین بار( 27 ) در جنگ ایران و )
31 اردیبهشت 1363 ) نسبت به ) عراق قویا محكوم م یسازد. شورای همكاری خلیج فارس در تاریخ 21 مه 1984
تجاوز و نقض حقوق و آزادی كشتیرانی از سوی ایران در حمله به كشت یها در خلیج فارس، به شورای امنیت سازمان
ملل متحد شكایت كرد. بر این اساس، شورای امنیت ضمن تشكیل جلسات متعدد، نهایتا در جلسه شماره 2546 مورخ 1
11 خرداد 1363 ) با 13 رأی موافق و 2 رأی ممتنع، قطعنامه 552 را تصویب كرد. در این قطعنامه با ) ژوئیه 1984
یادآوری تعهد كشورهای عضو در رعایت حسن همجواری، احترام به اهداف و اصول منشور ملل متحد، عدم توسل به
زور علیه تمامیت ارضی و اهمیتی كه خلیج فارس در صلح و امنیت بین المللی و ثبات اقتصاد جهانی ایفا می كند، از
كشورهای درگیر خواست بر اساس حقوق بین الملل، حق كشتیرانی آزاد و تمامیت ارضی كشورهایی را كه طرف
مخاصمه و درگیری نیستند، محترم بشمارند.( 28 ) علاوه بر آن، خواهان توقف فوری هرگونه حمله به كشتی ها شد و
حمله به كشتی ها را نیز محكوم كرد. در بند 6 قطعنامه ذكر گردید كه چنانچه مفاد این قطعنامه رعایت نگردد، شورا به
بررسی اقدامات موثری كه اجرای آزاد كشتیرانی را تضمین نماید خواهد پرداخت. شورا، بعد از صدور قطعنامه 552
تا پایان سال 1984 م. / 1363 ش. به استثنای بیانیه 19 ژوئن ( 26 خرداد)، اقدام دیگری انجام نداد. در این بیانیه،
4
شورای امنیت تصمیم دبیر كل مبنی بر اعزام دو هیأت به ایران و عراق، به منظور بررسی اتهام حمله به مناطق مسكونی
) را تأیید و تنفیذ كرد.( 29
5 شورای امنیت در سال 1985 م. / 1364 ش. قطعنامه ای را صادر نكرد و فقط اقدام به صدور 3 بیانیه كرده است.
در اولین بیانیه كه در 5 مارس ( 14 اسفند (منتشر شد، از طرفین  عراق و ایران  خواست كه از حمله به مناطق
مسكونی دست بردارند و به توافقی كه با دبیر كل در این زمینه انجام داد هاند، احترام بگذارند. بار دیگر شورای امنیت
در 15 مارس ( 24 اسفند) در دومین بیانیه خویش، خواستار اجرای توافق عدم حمله به مناطق مسكونی و نیز كوشش
برای یافتن راه حل مسالمت آمیز در منازعه گردید. شورای امنیت، سومین بیانیه خود را در 25 آوریل ( 5 اردیبهشت)
صادر كرد. در این تاریخ ،نظر شورا بار دیگر متوجه به كارگیری سلاح شیمیایی در جنگ ایران و عراق شد. بر این
اساس، با صدور بیانیه فوق، كاربرد سلاح شیمیایی علیه نیروهای ایرانی را بدون ذكر نام كشور عراق، قویا محكوم
كرد. مهمترین علت صدور این بیانیه را با توجه به لحن محكمی كه داشت، برای فشار غیر مستقیم به عراق به منظور
) پذیرش طرح هشت ماده ای دبیر كل دانست هاند.( 30
6 عملیات والفجر 8 كه در تاریخ 20 بهمن 1364 از سوی ایران انجام شد، منجر به ورود نیروهای ایرانی به فاو و
قسمتهایی از منطقه فاو گردید و نیز ارتباط دریایی عراق را قطع و قوای ایرانی به مرزهای كویت و شهر بصره عراق
بسیار نزدیك شدند. متعاقب آن عراق و اتحادیه عرب( 31 ) از شورای امنیت درخواست كردند( 32 ) كه برای رسیدگی
5 اسفند 1364 ) جلسه شماره 2666 خود را ) به موضوع جنگ تشكیل جلسه دهد. شورای امنیت در 24 فوریه 1986
تشكیل داد و قطعنامه 528 را به اتفاق آرا صادر كرد. از نكات جدیدی كه در این قطعنامه به چشم می خورد، به
موضوعاتی چون: تلاش 6 ساله اش در مورد وضعیت ایران و عراق، یاد آوری امضای پروتكل منع استفاده از گازهای
خفه كننده، سمی یا سایر گازها و سلاحهای میكروبی در جنگ،( 33 ) تأكید بر اصل غیر قابل تصرف بودن اراضی از
راه زور اشاره كرد. همچنین، شورای امنیت از اقدامات اولیه ای( 34 ) كه سبب منازعه گردید و نیز از شدت یافتن
منازعه و بمباران مراكز مسكونی، كشتی ها و هواپیماهای غیر نظامی ابراز تأسف كرد و از طرفین خواست با قطع
بی درنگ كلیه مخاصمات، آتش بس فوری را به مرحله اجرا گذارند و سپس به مبادله اسرا با همكاری كمیته بین المللی
1) صلیب سرخ بپردازند. شورای امنیت در ادامه كوششهایش در مورد جنگ ایران و عراق، در تاریخ 21 مارس 1986
فروردین 1365 (بر اساس گزارش متخصصان علوم پزشكی اعزامی از سوی سازمان ملل متحد، بیانیه ای صادر كرد كه
در آن، برای اولین بار با ذكر نام كشور عراق، كاربرد سلاح شیمیایی توسط آن كشور علیه نیروهای ایرانی محكوم
5
7 شهریور ( شد. به علاوه، در این بیانیه، ادامه درگیری طرفین محكوم گردید. شورای امنیت در مورخ 29 اوت 1986
1365 ) ضمن صدور بیانی های دیگر، از افزایش احتمالی دامنه درگیری و گسترش حمله به كشتیهای تجاری و مناطق
غیر نظامی، ابراز نگرانی كرد و از تلاشهای مداوم دبیر كل، به ویژه در زمینه عدم بكارگیری سلاح های شیمیایی و نیز
از اعلام دو كشور ایران و عراق مبنی بر خودداری از حمله به مناطق مسكونی حمایت كرد.( 35 ) شورای امنیت به
درخواست اتحادیه عرب  كه از اعلام ایران مبنی بر تصمیم به دست زدن به عملیات سرنوشت ساز بیمناك بودند  از
8 مهر 1365 ) بحث خود را در مورد درگیری عراق و ایران شروع كرد. در جلسه سوم اكتبر ( 11 ) آغاز اكتبر 1986
مهر)، دبیر كل، طی سخنانی نگرانی عمیق جامعه جهانی را از روند ادامه و توسعه منازعه ابراز داشت.( 36 ) سرانجام،
16 مهر ) شورای امنیت در جلسه شماره 2713 خود به اتفاق آرا منجر به قطعنامه 588 را در تاریخ 8 اكتبر 1986
1365 ) صادر نمود. شورای امنیت در دو قطعنامه 552 و 582 ، به قطعنام هها و بیانیه های گذشته خویش اشار های
نمی كند، این روند در قطعنامه 588 هم ادامه م ییابد؛ با این تفاوت كه در قطعنامه جدید، از دو كشور ایران و عراق
خواسته شد كه بدون درنگ، قطعنامه 582 را به مرحله اجرا گذراند و از دبیر كل خواست با مشورت طرفین منازعه،
بر شدت فعالیتهایش در اجرای قطعنامه 582 بیفزاید. این قطعنامه به استثنای نكات مزبور، حاوی مطلب جدید دیگری
نبوده است.( 37 ) شورای امنیت، پس از دریافت گزارش جدید دبیر كل در مورد تاز هترین مواضع دولتین ایران و
عراق نسبت به قطعنامه 582 و 588 و طرح هشت ماد های( 38 ) دبیر كل، تشكیل جلسه داد .در این جلسه كه در 22
31 شهریور 1365 ) منعقد شد، منجر به صدور بیانیه ای گردید كه در آن به تكرار موضوعاتی چون ) دسامبر 1986
ابراز نگرانی عمیق از وضعیت وخیم موجود بین ایران و عراق، اظهار تأسف از نقص قوانین انسان دوستانه بین المللی،
درخواست از طرفین به منظور اجرای قطعنام ههای 582 و 588 ، تصمیم شورا به حل و فصل مسالمت آمیز اختلاف
موجود، ادامه كوشش دبیر كل در حل منازعه و مانند آن م یپردازد.( 39 ) ایران در پاسخ به این بیانیه، همانند آنچه را
كه در مورد قطعنامه 588 اعلام كرده بود، مجددا اعلام كرد بخشی از قطعنامه 582 و 588 و بیانیه 22 دسامبر 1986
) 31 شهریور 1365 ) كه ناظر برخاتمه مخاصمات بدون تعیین متجاوز است را نم یپذیرد.( 40 )
7 در پی اعلام دبیر كل، مبنی بر اینكه حاضر است نظراتش را در اختیار شورای امنیت بگذارد تا آن شورا بتواند به
مبنایی كه مورد قبول طرفین برای مذاكره باشد، دست یابد، شورا ضمن پاسخ مثبت به این درخواست، از فوریه
1987 (بهمن 1366 ( یك گروه كار مشترك و سازمان یافته، مركب از اعضای دایمی شورا برای پایان بخشیدن به
منازعه ایران و عراق تشكیل داد. متعاقب آن، در 16 ژانویه، بیانیه ای از سوی شورا منتشر شد كه حاكی از نگرانی
شورا در توسعه خصومت موجود بود و نیز، از طرفین درخواست كرد كه قطعنام ههای 582 و 588 را به مرحله اجرا
گذراند. در ضمن از تلاشهای دبیر كل در فراهم آوردن رضایت طرفین به اجرای قطعنام ههای مزبور، قدردانی كرد. در
24 فروردین 1366 ( شورای امنیت در پی تأیید مجدد كاربرد سلاح شیمیایی عراق علیه ایران توسط ) 14 مه 1987
گروه اعزامی دبیر كل، برای بار دیگر طولانی شدن درگیری و استفاده مكرر از سلاح شیمیایی را محكوم كرد، اما در
هر صورت، بر اثر تلاش گروه مزبور، پیش نویس یك قطعنامه جدید كه حاوی نكات جدیدی بود، در تاریخ 21 ژوئن
31 خرداد 1366 ) تهیه شد . ( 1987
شورای امنیت، پس از مشورتهای فراوان در مورد پی شنویس مذكور، سرانجام در جلسه شماره 2750 مورخ 20 ژوئیه
29 تیر 1366 ) با تأكید بر مواد 39 و 40 منشور ملل متحد،( 41 ) مفصلترین، اجرایی ترین و آمران هترین ) 1987
قطعنامه خود در جنگ تحمیلی( 42 ) را تحت عنوان قطعنامه 598 به تصویب رساند.( 43 ) در مقدمه این قطعنامه بر لزوم
اجرای قطعنامه 582 تاكید شد و از عدم توجه به درخواستهای گذشته اش از سوی ایران و عراق و آغاز، ادامه،
گسترش و تشدید منازعه و بمباران مراكز مسكونی غیر نظامی، حملات به كشتیها و هواپیماها، نقض قوانین بین المللی و
كاربرد سلاحهای شیمیایی ابراز تأسف كرد و ضرورت اتمام اقدامات نظامی بین طرفین و ایجاد یك راه حل جامع،
عادلانه و شرافتمندانه و پایدار گوشزد گردید و مفاد منشور ملل متحد در مورد حل مسالمت آمیز اختلافات بین المللی
را یادآوری نمود.در بخش اجرایی قطعنامه،( 44 ) شورای امنیت، خواستار عقب نشینی نیروهای دو طرف به مرزهای
شناخته شده بی نالمللی و رعایت آت شبس همه جانبه به عنوان نخستین گا مدر جهت حل و فصل مناقشه گردید و از
طرفین خواست، بدون تأخیر، پس از برقراری آتش بس نسبت به اجرای آزادسازی اسرا اقدام نمایند و با دبیركل در
تلاش به منظور اجرای قطعنامه و دستیابی به یك راه حل جامع، عادلانه و شرافتمندانه و مورد قبول طرفین، همكاری
می كنند. این قطعنامه از دبیر كل تقاضا كرد كه پس از مشورت با طرفین، زمین ههای حل و فصل مناقشه را فراهم آورد.
قطعنامه مزبور سه تیم كارشناسی را برای امور ذیل پیش بینی كرد.